اکثریت قریببهاتفاق ترندهای مراقبت از پوست شامل استفاده از محصولات گیاهی و طبیعی میشوند؛ چون آگاهی عمومی از مضرات ترکیبات صنعتی برای پوست و محیطزیست بیشتر شده و روزبهروز افراد بیشتری سبک زندگی سالم و حفاظت از محیطزیست را در اولویت قرار میدهند.
استفاده از محصولات گیاهی برای پوست در سالیان اخیر در شبکههای اجتماعی و توسط اینفلوئنسرها بهشدت تبلیغ میشود و به دلیل موفقیت این تبلیغات، پیشبینی شده که اندازه بازار این محصولات تا سال 2030 دو برابر شود و حجم گردش مالی آن به 12.27 میلیارد دلار در سال برسد. اینجا این سؤال پیش میآید که آیا استفاده از محصولات گیاهی برای پوست همیشه گزینه مناسبی است و میتوان هر محصولی با برچسب گیاهی و طبیعی را کاملاً مفید دانست؟
آیا محصولات گیاهی همیشه بیخطر هستند؟
طبیعی یا گیاهی بودن یک محصول، لزوماً به معنای بیخطر بودن آن برای پوست نیست. بسیاری از گیاهان حاوی ترکیبات فعال هستند و همین ترکیبات میتوانند در کنار فواید احتمالی، باعث تحریک یا حساسیت پوستی نیز شوند. میزان ماده مؤثره، غلظت محصول، روش استخراج، نحوه مصرف و نوع پوست همگی در میزان ایمنی یک فرآورده گیاهی نقش دارند.
برای مثال، برخی اسانسهای گیاهی مانند اسطوخودوس، درخت چای، نعناع فلفلی و اکالیپتوس در صورت استفاده مستقیم و بدون رقیقسازی میتوانند باعث سوزش، قرمزی یا تحریک پوست شوند. حتی ترکیباتی که برای بسیاری از افراد قابلتحمل هستند، ممکن است در پوستهای حساس یا افرادی که سابقه آلرژی دارند، واکنش ایجاد کنند.
از طرف دیگر، استفاده از گیاه به شکل خام یا فرآوردههای خانگی لزوماً همان نتیجه استفاده از یک محصول استاندارد را ندارد. در محصولات فرمولهشده، غلظت ترکیبات، روش تولید، پایداری و شرایط نگهداری کنترل میشود؛ اما در فرآوردههای خانگی معمولاً مقدار دقیق ماده مؤثره و میزان آلودگی احتمالی مشخص نیست.
چه عواملی میتوانند باعث ایجاد عوارض شوند؟
واکنش پوست به محصولات گیاهی میتواند تحت تأثیر عوامل مختلفی باشد:
- نوع پوست: پوستهای حساس یا آسیبدیده ممکن است نسبت به برخی ترکیبات واکنش بیشتری نشان دهند.
- غلظت ماده گیاهی: افزایش مقدار یک ترکیب طبیعی الزاماً به معنای افزایش فایده آن نیست و ممکن است احتمال تحریک پوست را بیشتر کند.
- روش مصرف: استفاده نادرست از اسانسها، روغنها یا عصارههای گیاهی میتواند باعث تحریک پوست شود.
- سابقه حساسیت: افرادی که به گیاه یا ترکیب خاصی حساسیت دارند، ممکن است با مصرف محصول حاوی همان ماده دچار واکنش شوند.
- ترکیب محصول: یک محصول گیاهی ممکن است علاوه بر عصاره گیاهی، حاوی عطر، اسانس، نگهدارنده یا ترکیبات دیگری باشد که عامل واکنش پوستی باشند.
- شرایط نگهداری: فرآوردههای خانگی یا محصولاتی که بهدرستی نگهداری نشدهاند، ممکن است دچار تغییر کیفیت یا آلودگی شوند.
بنابراین، بهتر است به جای این باور که «هر ماده طبیعی برای پوست مفید و بیضرر است»، محصولات گیاهی را مانند هر محصول مراقبت از پوست دیگری آگاهانه انتخاب و مصرف کنیم. طبیعی بودن یک ترکیب میتواند یک ویژگی مثبت باشد، اما ایمنی آن به نوع ترکیب، غلظت، نحوه استفاده و شرایط پوست فرد بستگی دارد.
بهترین گیاهان و ترکیبات طبیعی برای پوست
پیش از معرفی پرکاربردترین گیاهان دارویی در محصولات مراقبت از پوست طبیعی، باید به این نکته اشاره کنیم که استفاده از این محصولات بدون توجه به سازگاری آنها با نوع پوست و دوز استاندارد، ممکن است منجر به حساسیتهای پوستی شود.
آلوئهورا
آلوئهورا یا به قول مصریهای باستان گیاه جاودانگی، سرشار از ویتامینهای مفید برای پوست مثل A، C و E است و خواص آبرسانی و ضدالتهابی قدرتمندی دارد. آلوئهورا خاصیت غیرکمدونزا هم دارد و بدون مسدود کردن منافذ پوست، رطوبت آن را افزایش میدهد.
زردچوبه
زردچوبه سرشار از ترکیب فعالی با نام کورکومین (Curcumin) است که خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی دارد. این خاصیت زردچوبه به کاهش قرمزی، مقابله با آکنه و یکنواخت کردن رنگ پوست کمک میکند.
بابونه
بابونه دارای یکی از ترکیبات بسیار مفید برای پوست یعنی حاوی آلفا-بیزابولول است که التهاب را بهشدت کاهش میدهد. این خاصیت، بابونه و محصولات حاوی آن را برای پوستهای حساس و درمان بیماریهایی مثل درماتیت و اگزما مفید میکند. همچنین نوشیدن دمنوش بابونه به دلیل آرام کردن اعصاب، در بهبود سلامت پوست هم نقش دارد.
گل همیشهبهار (کالاندولا)
گل همیشهبهار یا کالاندولا (Calendula) خواص ضدالتهابی و ضدعفونیکننده دارد و یکی از مؤثرترین گیاهان دارویی برای ترمیم و التیام پوست است. همچنین ترکیباتی بانام کاروتنوئیدهای محلول در چربی در این گیاه وجود دارد که به آبرسانی پوست خشک کمک شایانی میکنند و برای درمان مشکلاتی مثل اگزما، التهاب، بثورات پوستی، لکههای ناشی از افزایش سن و زخمهای پوستی مفید واقع میشوند.
در مقاله خواص کالاندولا برای پوست و نحوه استفاده از آن بطور مفصل به این موضوع پرداخته شده است.
اسطوخودوس
روغن اسطوخودوس، یکی از روغنهای اساسی است که کاربرد زیادی در محصولات گیاهی برای پوست دارد. درمان آکنه، پسوریازیس و زخمهای سطحی از جمله خواص برجسته این روغن اساسی برای پوست است. استفاده از اسطوخودوس در آروماتراپی و به عنوان دمنوش هم با کاهش استرس و اضطراب، تأثیر استرس اکسیداتیو را کمتر میکند.
روغن درخت چای
روغن درخت چای به دلیل خواص ضد میکروبی، ضد باکتریایی و ضدعفونیکننده یکی از ترکیبات پرکاربرد در محصولات درمان آکنه است. به دلیل داشتن ترپینن-۴-اُل (Terpinen-4-ol) با مقادیر زیاد، روغن درخت چای میتواند باکتریهای ایجادکننده آکنه را نابود کند. تحقیقات علمی نشان دادهاند که تأثیر روغن درخت چای در درمان آکنه مشابه بنزوئیل پرواکساید است.
رزماری
رزماری گردش خون در پوست را افزایش میدهد و سد دفاعی پوست را تقویت میکند. همچنین سرشار از آنتیاکسیدان و اسید رزمارینیک است و در تولید کلاژن و بهبود خاصیت ارتجاعی پوست هم نقش دارد. به همین دلیل در محصولات جوانساز پوست از آن زیاد استفاده میشود. به دلیل خاصیت ضدعفونیکننده، در درمان آکنه، اگزما و درماتیت هم کاربرد دارد.
چریش (Neem)
خاصیت برجسته چریش (Neem) مقابله با قارچ و باکتری است. به همین دلیل از آن در محصولات درمان آکنه استفاده میکنند. در طب سنتی هند، از چریش برای پاکسازی و سمزدایی پوست هم استفاده میشود.
چای سبز
چای سبز برای خاصیت آنتیاکسیدانی قدرتمند خود شهرت دارد و به همین دلیل گزینهای مناسب برای محافظت از پوست در برابر آسیبهای ناشی از اشعه فرابنش و کاهش التهاب است. علاوه بر این، التهاب پوست را کم میکند و رادیکالهای آزاد را از بین میبرد.
جینکو بیلوبا
جینکو بیلوبا (Ginkgo biloba) هم مثل رزماری گردش خون پوست را بهتر میکند و خاصیت آنتیاکسیدانی دارد. استفاده از جینکوبیلوبا باعث میشود اکسیژن و مواد مغذی بیشتری به سلولهای پوست برسد و کلاژن بیشتری تولید شود. همچنین با تسکین اعصاب، میتواند از درون هم به سلامت پوست کمک کند.
روغن نارگیل
روغن نارگیل حاوی اسیدهای چرب مفید برای پوست است و به دلیل شباهت زیاد به سبوم پوست، بهراحتی توسط آن جذب میشود. این روغن علاوه بر خاصیت آبرسانی قدرتمند، مواد مغذی موردنیاز پوست را هم تأمین میکند.
روغن آرگان
روغن آرگان سرشار از ویتامین E و اسیدهای چرب ضروری است و به تقویت سد دفاعی پوست و حفظ رطوبت آن کمک میکند. به همین دلیل در بسیاری از محصولات مرطوبکننده و تغذیهکننده پوست استفاده میشود.
در مقاله زیبایی طبیعی زنان؛ نگاهی به تاریخچه، معیارها و تحولات مثبت و منفی بهصورت کامل به معیارهای زیبایی طبیعی و تغییرات انتظار عمومی از اصطلاح زیبایی طبیعی پرداخته شده است.
محصولات گیاهی و طبیعی چه ویژگیهایی دارند؟
اگر روی محصولی نام یکی از گیاهان دارویی بخش قبل درجشده باشد، حتماً برای پوست ما مفید است؟ آیا برچسب طبیعی و گیاهی تضمینکننده سلامت کامل یک محصول مراقبت از پوست است؟
قبل از اینکه به سؤالات بالا پاسخ بدهیم، بیایید اول به تعریف محصولات طبیعی از دیدگاه Cleveland Clinic (یکی از مراجع پزشکی معتبر) بپردازیم. ترکیباتی طبیعی هستند که آزمایشگاه ساخته نشدهاند و آنها را مستقیماً از منابعی مثل گیاهان استخراج میکنند. با این حال اصطلاح طبیعی مبهم است و هیچ نهاد یا استانداردی تولیدکنندگان این محصولات را ملزم به اثبات مقدار طبیعی بودن محصولاتشان نمیکند.
با این حال، میتوان محصولاتی که این عبارات روی بستهبندی آنها درجشده را در دسته محصولات طبیعی قرار داد:
- بدون عطر (Fragrance-free): فاقد عطرهای طبیعی و مصنوعی
- هیپوآلرژنیک (Hypoallergenic): کاهش احتمال ایجاد حساسیت
- غیرسمی (Non-toxic): بیخطر (یک اصطلاح بازاریابی)
- ارگانیک (Organic): ساختهشده از مواد تولیدشده بدون کود شیمیایی
- فاقد پارابن (Paraben-free): بدون نگهدارنده شیمیایی پارابن
- فاقد PFAS : بدون ترکیبات شیمایی مختلکننده
- فاقد فتالات (Phthalate-free): بدون گروه خاصی از حلالها با نام فتالات
- فاقد سولفات (Sulfate-free): بدون ترکیبات ایجادکننده کف یا سولفاتها (سورفکتانتها)
تست پچ یا تست حساسیت (Patch Test)
اولین راه برای اینکه بدانید محصولات طبیعی برای شما مناسب هستند یا خیر، انجام تست پچ (Patch Test) است. برای انجام این تست، باید مقدار کمی از محصول را روی پوست داخل مچ یا بازوی خود بزنید، 24 ساعت صبر کنید و اگر علائم حساسیت مثل قرمزی و جوش ندیدید، میتوانید از محصول در مقیاس گستردهتر استفاده کنید.
استفاده از اشانتیون محصول و خرید بستهبندیهای کوچک برای آزمونوخطا هم میتواند راهکار مناسبی برای بررسی مفید بودن یک محصول گیاهی باشد.
نحوه استفاده از محصولات گیاه برای پوست
میتوانید ترکیبات طبیعی را بهصورت عصاره، روغن، اسانس یا به همان صورت طبیعی روی پوست خود بگذارید یا سراغ محصولاتی بروید که حاوی آنها هستند. در این بخش به نحوه استفاده از فرمهای مختلف محصولات طبیعی روی پوست اشاره میکنیم:
روغنهای طبیعی
بعد از تست پچ، چند قطره از روغن را روی پوست خود ماساژ بدهید و صبر کنید تا جذب شود. حتماً به سازگاری نوع روغن با پوست خود توجه کنید و اگر پوست چربی دارید، در استفاده از روغنهای طبیعی محتاط باشید.
روغن اسطوخودوس، نعناع فلفلی، درخت چای، اکالیپتوس، رزماری، برگاموت، گل رز، بابونه، یلانگ یلانگ، یاس و لیمو در دسته روغنهای اساسی قرار میگیرند و نباید آنها بهتنهایی روی پوست قرار بدهید؛ چون حساسیت ایجاد میکنند. برای رقیق کردن آنها میتوانید از روغنهای حامل مثل روغن نارگیل، جوجوبا، زیتون و آرگان استفاده کنید.
محصولات خانگی
نکته بسیار مهم در مصرف محصولات گیاهی این است که بسیاری از افراد تصور میکنند میتوانند بهجای استفاده از فرآوردههای استاندارد موجود در بازار، از نمونههای خانگی گیاهان استفاده کنند. واقعیت این است که محصولات گیاهی تولیدشده برای مصرف پوستی، معمولاً تحت فرآیندهای مشخص تولید شده و با توجه به نوع مصرف، غلظت ترکیبات مؤثره و ویژگیهای پوست فرموله میشوند. در مقابل، در نمونههای خانگی معمولاً میزان ماده مؤثره مشخص نیست و عواملی مانند روش تهیه، کیفیت گیاه، شرایط نگهداری و احتمال آلودگی میتوانند بر کیفیت فرآورده نهایی تأثیر بگذارند.
برای مثال، صرف اینکه یک گیاه دارای ترکیبات مفید برای پوست باشد، به این معنا نیست که استفاده مستقیم از برگ، گل، عصاره تهیهشده در منزل یا جوشانده آن گیاه نیز همان اثر را داشته باشد.
بنابراین، این باور که «هرچه طبیعی و گیاهی است، میتوان آن را مستقیماً و بدون نگرانی روی پوست استفاده کرد» یک باور غلط بسیار رایج است. طبیعی بودن یک ماده الزاماً به معنای بیخطر بودن آن برای همه افراد نیست و برخی گیاهان یا ترکیبات گیاهی میتوانند باعث تحریک پوست، حساسیت یا سایر واکنشهای ناخواسته شوند. به همین دلیل، در صورت تمایل به استفاده از ترکیبات گیاهی برای مراقبت از پوست، انتخاب فرآوردههای استاندارد و فرمولهشده برای مصرف پوستی معمولاً انتخاب قابلاطمینانتری نسبت به استفاده از ترکیبات خانگی است.
مزایا و معایب استفاده از محصولات گیاهی برای پوست
در این بخش با هم میبینیم که استفاده از محصولات گیاهی برای پوست چه فوایدی دارد و مصرف نادرست آنها میتواند چه عوارضی ایجاد کند:
مزایای استفاده از محصولات گیاهی برای پوست
گنجاندن محصولات طبیعی در روتین پوستی، مزایای زیر را به دنبال دارد:
- کاهش التهاب
- تقویت سد دفاعی پوست در برابر نور خورشید
- کاهش چینوچروک
- مقابله با خطرات رادیکالهای آزاد
- افزایش رطوبت پوست
- بهبود گردش خون و تأمین مواد مغذی برای پوست
- حفظ محیطزیست با کاهش پسماندهای شیمایی
معایب استفاده از محصولات گیاهی برای پوست
استفاده از این محصولات برای پوست کاملاً بدون ضرر نیست. انتخاب محصول اشتباه برای نوع پوست یا استفاده از گیاهان دارویی با دوز غیراستاندارد، میتواند منجر به حساسیت و درماتیت تماسی شود. درماتیت تماسی عوارضی مثل تاول، درد، پوسته ریزی، تورم و ترشح مایعات از پوست را به دنبال دارد.
درج عبارت «هیپوآلرژنیک» یا «ضد آلرژی» روی یک محصول، به این معنی نیست که احتمال ایجاد حساسیت توسط آن صفر است. حتماً قبل از مصرف هر محصول، ترکیبات آن را با دقت بررسی کنید و اگر سابقه حساسیت به ترکیب خاصی را دارید، از مصرف محصول حاوی آن خودداری کنید.
نکات مهم در مورداستفاده از محصولات گیاهی برای پوست
با رعایت نکات زیر، میتوانید بهصورت ایمن محصولات گیاهی را وارد روتین پوستی خود کنید:
- پیش از مصرف هر محصول، حتماً تست پچ (Patch Test) انجام بدهید.
- اگر پوست حساسی دارید، سراغ ترکیبات ملایمتر مثل بابونه و آلوئهورا بروید.
- پیش از مصرف هر محصولی، حتماً با پزشک مشورت کنید.
- محصولات گیاهی را متناسب با نوع پوست خود انتخاب کنید.
- محصولات گیاهی مراقبت از پوست را بهتدریج وارد روتین خود کنید. مثلاً از هفتهای چند بار به استفاده روزانه برسید.
- مشاهده نتایج استفاده از ترکیبات گیاهی، به صبر و مداومت نیاز دارد. معمولاً بعد از چند هفته استفاده مداوم، نتایج خود را نشان میدهند.
- دنبال ترکیبات هدفمند باشید که مشکل پوستی خاصی را هدف میگیرند.
- حتماً به حسن شهرت و اعتبار برند سازنده توجه کنید و پیش از خرید، نظرات مشتریان قبلی در مورد محصولات طبیعی را بخوانید.
محصولات گیاهی مراقبت از پوست را آگاهانه انتخاب کنید
در این مطلب تلاش کردیم مزایا، معایب و نکات مهم در استفاده از محصولات گیاهی برای پوست را بررسی کنیم و بهترین گیاهان دارویی برای سلامت پوست را هم معرفی کردیم. پیش از استفاده از این محصولات، حتماً بهخوبی در مورد آنها تحقیق کنید و ببینید احتمال ایجاد حساسیت توسط آنها چقدر است. از تست کردن قبل از استفاده گسترده هم غافل نشوید.
محصولات مراقبت از پوست مس با استفاده از ترکیبات گیاهی در دوز استاندارد تولید میشوند و به همین دلیل حساسیت ایجاد نمیکنند. همچنین به تأمین مواد مغذی، آبرسانی و سلامت پوست کمک میکنند.
سؤالات متداول در مورداستفاده از محصولات گیاهی برای پوست
بهترین داروی گیاهی برای روشن کردن پوست کدام است؟
ماسک زردچوبه و آلوئهورا با تنظیم ملانین پوست و مقابله با اثرات مخرب رادیکالهای آزاد، به تنظیم رنگ پوست کمک میکنند.
مزایای استفاده از محصولات گیاهی برای پوست چیست؟
روشن شدن پوست، کاهش التهاب، تأمین مواد مغذی، کاهش استرس اکسیداتیو و بهبود گردش خون در پوست، از مزایای محصولات گیاهی برای پوست است.
معایب استفاده از محصولات گیاهی برای پوست چیست؟
استفاده در دوز استاندارد یا انتخاب ترکیب ناسازگار با پوست، ممکن است منجر به حساسیت پوستی، التهاب و درماتیت تماسی شود.
بهترین ترکیبات گیاهی برای سلامت پوست کدماند؟
آلوئهورا، روغن نارگیل، زردچوبه، بابونه، کالاندولا، اسطوخودوس، درخت چای، رزماری، چریش، چای سبز و جینکوبلوبا از بهترین ترکیبات گیاهی برای پوست محسوب میشوند.
بهترین جوانکننده پوست گیاهی کدام است؟
روغن نارگیل، زردچوبه، بابونه و آویشن از بهترین ترکیبات گیاهی برای جوانسازی پوست به شمار میآیند.
منابع:
