پوست دست و پا یکی از بخشهایی از بدن است که تقریباً هر روز در معرض عوامل مختلف محیطی قرار میگیرد. شستوشوی مکرر، تماس با شویندهها، نور خورشید، تغییرات دما، اصطکاک کفش و کاهش رطوبت هوا میتوانند به مرور زمان باعث خشکی، زبری، پوستهپوسته شدن و ترک پوست شوند.
با وجود این، در بسیاری از روتینهای مراقبت از پوست، توجه اصلی به صورت اختصاص دارد و دستها و پاها تا زمانی که دچار خشکی یا ترک شدید نشوند، نادیده گرفته میشوند. در حالی که مراقبت منظم از این قسمتها میتواند از بسیاری از مشکلات پوستی پیشگیری کند و به حفظ نرمی و انعطافپذیری پوست کمک کند.
در این راهنمای جامع، اصول مراقبت از پوست دست و پا را بررسی میکنیم؛ از شناخت نیازهای این نواحی و انتخاب شوینده و مرطوبکننده مناسب گرفته تا مراقبت فصلی، پیشگیری از ترک و رسیدگی به مشکلات رایج پوست.
چرا مراقبت از پوست دست و پا اهمیت دارد؟
پوست دست و پا دائماً با محیط اطراف در تماس است. دستها بارها در طول روز شسته میشوند و با صابون، مواد شوینده، ضدعفونیکنندهها و سطوح مختلف تماس پیدا میکنند. پاها نیز تحت فشار و اصطکاک ناشی از راه رفتن، کفش و جوراب قرار دارند.
از طرف دیگر، پوست این قسمتها در برابر تغییرات آبوهوایی نیز آسیبپذیر است. هوای سرد و خشک میتواند باعث افزایش خشکی شود و نور خورشید نیز در بلندمدت به پوست پشت دستها آسیب برساند.
بنابراین مراقبت از دست و پا فقط به زمانی که پوست ترک میخورد محدود نمیشود؛ بلکه باید بخشی از مراقبت روزانه از پوست باشد.
پوست دست و پا چه تفاوتی با پوست صورت دارد؟
یکی از دلایلی که مراقبت از دست و پا باید با نیازهای این نواحی هماهنگ باشد، تفاوت ساختار و عملکرد پوست در قسمتهای مختلف بدن است.
پوست دست
پوست دست، بهخصوص پشت دستها، مرتب در معرض شستوشو و عوامل محیطی قرار دارد. تماس مکرر با آب و شویندهها میتواند چربیهای طبیعی سطح پوست را کاهش دهد و در صورت تداوم، باعث خشکی و تحریک شود.
همچنین پشت دستها معمولاً در معرض نور خورشید قرار دارند و به همین دلیل محافظت در برابر اشعه فرابنفش در این ناحیه اهمیت دارد.
پوست کف پا
پوست کف پا برای تحمل فشار و اصطکاک بیشتر، ضخیمتر است. همین ضخامت اگر با خشکی همراه شود میتواند باعث ایجاد پوستهای زبر، پینه و ترک، بهخصوص در قسمت پاشنه شود.
به همین دلیل محصولی که برای پوست نازکتر دست انتخاب میشود، لزوماً بهترین گزینه برای پاشنه خشک و ضخیم نیست.
مهمترین عواملی که به پوست دست و پا آسیب میزنند
شناخت عوامل آسیبزا اولین قدم برای اصلاح روتین مراقبتی است.
شستوشوی مکرر
شستن دستها برای حفظ بهداشت ضروری است، اما شستوشوی مکرر و استفاده از شویندههای قوی میتواند باعث خشکی و تحریک پوست شود.
راهحل، حذف شستوشو نیست؛ بلکه بهتر است روش شستوشو را اصلاح کنید:
از آب ولرم استفاده کنید.
شوینده ملایم انتخاب کنید.
هنگام خشک کردن، پوست را با حوله نسابید.
بعد از شستوشو از کرم یا پماد مرطوبکننده استفاده کنید.
بهتر است پس از شستوشوی دست، زمانی که پوست هنوز کمی مرطوب است، از مرطوبکننده استفاده شود تا به حفظ رطوبت پوست کمک کند.
مواد شوینده و مواد شیمیایی
تماس مکرر با مایع ظرفشویی، شویندههای خانگی و برخی مواد شیمیایی میتواند چربیهای محافظ پوست را کاهش داده و خشکی و تحریک را بیشتر کند.
اگر برای مدت طولانی با این مواد کار میکنید، استفاده از دستکش مناسب میتواند تماس مستقیم پوست با مواد تحریککننده را کاهش دهد.
با این حال، بهتر است دستکش نیز به شکل صحیح استفاده شود؛ زیرا تعریق طولانیمدت داخل دستکش ممکن است برای برخی افراد باعث تحریک پوست شود.
آب داغ
آب داغ ممکن است احساس خوشایندی ایجاد کند، اما برای پوست خشک انتخاب مناسبی نیست. گرمای زیاد میتواند چربیهای طبیعی پوست را کاهش دهد و خشکی را تشدید کند.
بهتر است برای شستن دستها و حمام از آب ولرم استفاده کنید و زمان تماس پوست با آب را نیز unnecessarily طولانی نکنید.
هوای سرد و خشک
در فصلهای سرد، کاهش رطوبت هوا میتواند باعث افزایش تبخیر آب از سطح پوست شود. این مسئله بهخصوص زمانی بیشتر اهمیت پیدا میکند که سد دفاعی پوست از قبل ضعیف شده باشد.
به همین دلیل، بسیاری از افراد در پاییز و زمستان افزایش خشکی، پوستهپوسته شدن و ترک پوست دست و پا را تجربه میکنند.
در این شرایط، استفاده منظمتر از مرطوبکننده و انتخاب محصولات غلیظتر برای قسمتهای بسیار خشک میتواند به حفظ رطوبت پوست کمک کند.
نور خورشید
محافظت از دستها در برابر نور خورشید نباید فراموش شود. پشت دستها معمولاً در معرض نور خورشید قرار دارد، اما بسیاری از افراد هنگام استفاده از ضدآفتاب این ناحیه را نادیده میگیرند.
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض اشعه فرابنفش میتواند به ایجاد لک و بروز علائم پیری زودرس پوست کمک کند.
بنابراین هنگام قرار گرفتن در فضای باز، استفاده از ضدآفتاب وسیعالطیف با SPF 30 یا بالاتر روی قسمتهای در معرض نور دستها توصیه میشود.
سد دفاعی پوست چیست و چرا باید از آن محافظت کنیم؟
سطح پوست فقط یک پوشش ساده نیست. لایه بیرونی پوست به حفظ آب و محافظت در برابر عوامل محیطی کمک میکند و بخشی از سد دفاعی پوست (Skin Barrier) محسوب میشود.
وقتی این سد آسیب میبیند، توانایی پوست برای حفظ رطوبت کاهش پیدا میکند و ممکن است پوست خشک، زبر، حساس و تحریکپذیر شود.
شستوشوی بیش از حد، شویندههای قوی، آب داغ، هوای خشک و برخی مواد شیمیایی میتوانند این چرخه را تشدید کنند.
به همین دلیل، مراقبت از پوست دست و پا فقط به «مرطوب کردن» محدود نمیشود؛ بلکه باید همزمان از عواملی که باعث از دست رفتن رطوبت و آسیب به سد دفاعی پوست میشوند نیز جلوگیری کرد.
روتین روزانه مراقبت از پوست دست
برای مراقبت از دستها لازم نیست روتین پیچیدهای داشته باشید. چند عادت ساده اما مداوم میتواند تفاوت زیادی ایجاد کند.
شستوشوی صحیح
دستها را با شوینده ملایم و آب ولرم بشویید. هنگام خشک کردن، حوله را بهآرامی روی پوست قرار دهید و از کشیدن شدید آن خودداری کنید.
اگر به دلیل شرایط کاری یا بهداشتی مجبور هستید مرتب دستها را بشویید، مرحله بعدی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
استفاده از مرطوبکننده
بعد از شستوشو، زمانی که پوست هنوز کمی مرطوب است، از کرم یا پماد مرطوبکننده استفاده کنید.
مرطوبکنندهها میتوانند با افزایش آب لایه بیرونی پوست و کاهش تبخیر آن، به بهبود خشکی کمک کنند. برای پوست بسیار خشک معمولاً کرمها و پمادهای غلیظتر از لوسیونهای رقیق مناسبتر هستند.
چه زمانی باید کرم دست را تجدید کنیم؟
زمان استفاده فقط صبح و شب نیست.
اگر دستها را چند بار در طول روز میشویید، بهتر است بعد از شستوشو مرطوبکننده را نیز تجدید کنید.
اگر در پایان روز پوست دست کشیده، زبر یا پوستهپوسته میشود، این میتواند نشانه آن باشد که دفعات استفاده از مرطوبکننده برای نیاز پوست کافی نیست.
روتین روزانه مراقبت از پا
مراقبت از پا کمی متفاوت از مراقبت از دست است؛ زیرا فشار، اصطکاک و ضخامت بیشتر پوست در کف پا اهمیت زیادی دارد.
هنگام حمام
پاها را با آب ولرم و شوینده ملایم بشویید. از شستوشوی بیش از حد یا استفاده مداوم از محصولات بسیار قوی برای از بین بردن چربی پوست خودداری کنید.
بعد از حمام
پاها را بهآرامی خشک کنید، بهخصوص بین انگشتان پا، و سپس روی قسمتهای خشک مانند پاشنه از مرطوبکننده استفاده کنید.
اگر پاشنه پا بسیار خشک و ضخیم است، ممکن است کرمهای مخصوص پا که حاوی ترکیباتی مانند اوره هستند انتخاب مناسبتری باشند.
مراقبت از پاشنه پا
برای پیشگیری از ترک پاشنه، فقط زمانی که ترک ایجاد شد به پوست رسیدگی نکنید. استفاده منظم از مرطوبکننده روی پاشنه میتواند به حفظ انعطافپذیری پوست کمک کند.
در پوستهای بسیار خشک، استفاده شبانه از یک محصول غلیظتر مانند پترولاتوم میتواند به کاهش از دست رفتن آب پوست کمک کند.
مرطوبکننده مناسب دست و پا را چگونه انتخاب کنیم؟
همه مرطوبکنندهها عملکرد یکسانی ندارند. هنگام انتخاب محصول، بهتر است به ترکیبات آن توجه کنید.
گلیسیرین
گلیسیرین یک ماده جاذب رطوبت است که به افزایش آب لایه بیرونی پوست کمک میکند.
پترولاتوم (وازلین)
پترولاتوم بیشتر نقش محافظ دارد و با ایجاد یک لایه روی پوست، به کاهش تبخیر آب کمک میکند. به همین دلیل برای قسمتهای بسیار خشک مانند پاشنه پا یا ترکهای سطحی میتواند مفید باشد.
اوره
اوره در محصولات مراقبت از پوست، بهخصوص در محصولات مخصوص پا، کاربرد زیادی دارد. غلظتهای مختلف اوره میتوانند برای نیازهای متفاوت پوست استفاده شوند و در محصولات مخصوص پوست ضخیم و خشک پا نیز دیده میشوند.
سرامیدها
سرامیدها بخشی از ساختار طبیعی سد پوستی هستند و در برخی مرطوبکنندهها برای کمک به حفظ و تقویت سد دفاعی پوست استفاده میشوند.
ویتامین E
ویتامین E خاصیت آنتیاکسیدانی دارد و در بسیاری از محصولات مراقبت از پوست بهعنوان یکی از ترکیبات محافظتی و نرمکننده استفاده میشود.
کرم، لوسیون یا وازلین؛ کدام برای دست و پا بهتر است؟
انتخاب محصول باید بر اساس شدت خشکی پوست انجام شود.
برای خشکی خفیف
لوسیون یا کرم با بافت سبک میتواند برای استفاده روزانه مناسب باشد.
برای خشکی متوسط
کرمهای غلیظتر معمولاً انتخاب مناسبتری هستند و میتوانند مدت بیشتری روی پوست باقی بمانند.
برای خشکی شدید
محصولات پمادی مانند پترولاتوم میتوانند با ایجاد یک لایه محافظ، تبخیر آب را کاهش دهند.
به همین دلیل ممکن است یک فرد در طول روز از کرم سبک و شبها از محصول غلیظتر استفاده کند.
آیا پوست دست و پا به ضدآفتاب نیاز دارد؟
بله، بهخصوص قسمتهایی از پوست که در معرض مستقیم نور خورشید قرار دارند.
بسیاری از افراد هنگام استفاده از ضدآفتاب، صورت و گردن را پوشش میدهند اما دستها را فراموش میکنند. این در حالی است که پشت دستها در طول روز بارها در معرض نور قرار میگیرد.
برای محافظت بهتر:
ضدآفتاب وسیعالطیف با SPF 30 یا بالاتر استفاده کنید.
آن را روی پشت دستها و سایر قسمتهای در معرض نور بزنید.
در صورت شستوشوی دست یا تعریق، محافظت را تجدید کنید.
هنگام فعالیت طولانی در فضای باز، علاوه بر ضدآفتاب از پوشش مناسب نیز استفاده کنید.
مراقبت از پوست دست و پا فقط به کرم زدن محدود نمیشود
یک روتین مؤثر از سه بخش تشکیل میشود:
کاهش عوامل آسیبزا + حفظ رطوبت + محافظت از پوست
یعنی اگر بعد از هر شستوشو کرم بزنید اما همچنان از آب بسیار داغ استفاده کنید یا بدون دستکش با مواد شوینده کار کنید، بخشی از تلاش شما برای مراقبت از پوست خنثی میشود.
به همین دلیل، بهتر است مراقبت از دست و پا را به چند عادت ساده تبدیل کنید:
شستوشو با آب ولرم و شوینده ملایم.
مرطوب کردن پوست بعد از شستوشو.
محافظت از دستها هنگام کار با مواد شوینده.
استفاده از ضدآفتاب روی پوست در معرض نور.
استفاده از محصولات غلیظتر برای قسمتهای بسیار خشک.
توجه به اولین نشانههای خشکی به جای صبر کردن تا ایجاد ترک.
روتین مراقبت از پوست دست و پا در چهار فصل سال
روتین مراقبت از پوست دست و پا در بهار
در بهار، پوست معمولاً از خشکی زمستان خارج میشود و همزمان میزان تماس با نور خورشید افزایش پیدا میکند.
- مرطوبکننده را همچنان بهطور منظم، بهویژه بعد از شستوشو، استفاده کنید.
- با افزایش حضور در فضای باز، محافظت از پشت دستها در برابر نور خورشید اهمیت بیشتری پیدا میکند.
- اگر پوست پا همچنان خشک و زبر است، مراقبت مرطوبکننده را تا بهبود کامل ادامه دهید.
مراقبت از پوست دست و پا در تابستان
در تابستان، نور خورشید، تعریق، شنا و استفاده از کفشهای باز میتوانند روی وضعیت پوست دست و پا تأثیر بگذارند.
- برای دستها، استفاده از ضدآفتاب در قسمتهای در معرض نور را در روتین روزانه قرار دهید.
- پس از شنا یا شستوشوی مکرر، در صورت احساس خشکی از مرطوبکننده استفاده کنید.
- برای پاشنههای خشک نیز مراقبت شبانه با یک محصول مرطوبکننده یا محافظ را ادامه دهید.
روتین مراقبت از پوست دست و پا در پاییز
با کاهش دما و رطوبت هوا، خشکی پوست معمولاً بهتدریج بیشتر میشود و بهتر است مراقبت را پیش از ایجاد ترک تقویت کنید.
- دفعات استفاده از کرم مرطوبکننده را افزایش دهید، بهخصوص بعد از شستوشو و پیش از خواب.
- برای پاشنههای خشک و زبر، استفاده منظم از محصولات نرمکننده میتواند به پیشگیری از ترک کمک کند.
- همچنین از آب داغ و شویندههای قوی که خشکی پوست را تشدید میکنند، فاصله بگیرید.
مراقبت از پوست دست و پا در زمستان
سرما، باد و هوای خشک میتوانند در زمستان باعث خشکی شدید، پوستهپوسته شدن و ترک پوست شوند.
- در این فصل، استفاده مکرر از کرمهای غلیظتر و محافظت از دستها در برابر سرما اهمیت بیشتری دارد.
- برای پاشنههای خشک، مراقبت شبانه با محصولات غلیظتر مانند پترولاتوم میتواند به حفظ رطوبت پوست کمک کند.
- همچنین شستوشو با آب ولرم و استفاده از مرطوبکننده بلافاصله پس از شستوشو را جدیتر دنبال کنید.
آیا باید در هر فصل محصول مراقبت از پوست را عوض کنیم؟
خیر.
این تصور که با تغییر فصل حتماً باید محصول مراقبت از پوست را عوض کرد، درست نیست.
آنچه باید تغییر کند، شدت مراقبت و نوع محصول متناسب با وضعیت پوست است.
برای مثال:
| وضعیت پوست | انتخاب مناسبتر |
|---|---|
| تابستان و پوست با خشکی خفیف | کرم با بافت سبکتر |
| خشکی معمولی دست | کرم مرطوبکننده |
| خشکی شدید دست | کرم غلیظ یا پماد |
| پاشنه خشک و زبر | کرم مخصوص پا، در صورت نیاز حاوی اوره |
| پاشنه بسیار خشک یا ترکخورده | محصول غلیظتر مانند پترولاتوم |
| پوست در معرض آفتاب | مرطوبکننده + ضدآفتاب |
بنابراین ممکن است کرم دست و صورت مَس برای استفاده روزانه دستها در طول سال قابل استفاده باشد و در فصل سرد، برای قسمتهای بسیار خشک، در کنار آن از وازلین ویتامینه مَس استفاده شود.
نکته مهم این است که انتخاب محصول باید بر اساس ترکیبات، میزان خشکی پوست و محل استفاده انجام شود، نه صرفاً فصل.
جدول روتین فصلی پوست دست و پا
| فصل | مشکل اصلی | مهمترین اقدام |
|---|---|---|
| بهار | باقیماندن خشکی زمستان + افزایش تابش خورشید | حفظ رطوبت و شروع محافظت جدی از آفتاب |
| تابستان | UV، تعریق، شنا و اصطکاک | ضدآفتاب، شستوشوی مناسب و مرطوبکننده متناسب |
| پاییز | کاهش رطوبت هوا و شروع خشکی | افزایش دفعات مرطوبسازی و پیشگیری از ترک |
| زمستان | خشکی شدید، سرما و باد | کرم غلیظتر، مراقبت بعد از شستوشو و محافظت در برابر سرما |
یک نکته مهم: روتین فصلی را با وضعیت پوست تطبیق دهید
چهار فصل فقط یک چارچوب کلی برای تنظیم مراقبت هستند. نیاز واقعی پوست میتواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.
ممکن است فردی در تابستان هم پاشنههای بسیار خشک داشته باشد و فرد دیگری در زمستان فقط با یک کرم سبک مشکل خشکی خود را کنترل کند.
بنابراین بهتر است به جای پیروی از یک برنامه ثابت، به علائم پوست توجه کنید:
کشیدگی ← افزایش مرطوبسازی
زبری ← استفاده از محصول مناسبتر برای پوست خشک
ترک سطحی ← تقویت مراقبت و استفاده از محصولات محافظ
قرمزی، التهاب، درد، ترک عمیق یا خونریزی ← بررسی علت و در صورت تداوم، مراجعه به پزشک
این رویکرد هم منطقیتر است و هم از تبدیل مراقبت از پوست به مجموعهای از توصیههای ثابت و غیرضروری جلوگیری میکند.
مشکلات رایج پوست دست و پا و راهکارهای مراقبت از آنها
در دو بخش قبلی، درباره ساختار و نیازهای پوست دست و پا و همچنین نحوه تنظیم روتین مراقبتی در فصلهای مختلف صحبت کردیم. اما گاهی مراقبت روزانه برای برطرف کردن یک مشکل مشخص کافی نیست.
خشکی شدید دست، ترک پاشنه، زبری پوست، تیرگی و لک، التهاب اطراف ناخن و آسیب ناشی از شویندهها از مشکلاتی هستند که ممکن است به دلایل مختلف ایجاد شوند. بنابراین در این شرایط، بهتر است به جای استفاده تصادفی از محصولات مختلف، ابتدا علت احتمالی مشکل را بشناسیم و سپس روش مراقبت را متناسب با آن انتخاب کنیم.
خشکی شدید پوست دست؛ وقتی کرم معمولی کافی نیست
خشکی دست یکی از شایعترین مشکلات پوستی است؛ بهخصوص در افرادی که دستهای خود را مرتب میشویند یا با آب، مواد شوینده و مواد شیمیایی سروکار دارند.
علائم خشکی شدید میتواند شامل موارد زیر باشد:
کشیدگی پوست
زبری
پوستهپوسته شدن
خطوط و ترکهای سطحی
قرمزی
سوزش یا خارش
شستوشوی مکرر میتواند چربیهای طبیعی سطح پوست را کاهش دهد و در نتیجه سد دفاعی پوست ضعیفتر شود.
برای خشکی شدید دست چه کنیم؟
شوینده را تغییر دهید
اگر بعد از هر بار شستوشو پوستتان احساس کشیدگی دارد، از شویندهای ملایمتر استفاده کنید.
البته به دلیل اهمیت شستوشوی دست، نباید برای جلوگیری از خشکی، دفعات شستوشوی ضروری را کاهش دهید.
بعد از هر شستوشو کرم بزنید
این مهمترین تغییر در روتین است.
دستها را بهآرامی خشک کنید و زمانی که هنوز کمی رطوبت روی پوست باقی مانده، کرم یا پماد بزنید.
برای شب محصول غلیظتری انتخاب کنید
اگر پوست در طول روز مرتب شسته میشود، استفاده از یک محصول غلیظتر در شب میتواند به کاهش از دست رفتن آب پوست کمک کند.
محصولاتی که حاوی پترولاتوم، روغن معدنی یا ترکیبات نرمکننده هستند، برای پوست بسیار خشک گزینههای مناسبی محسوب میشوند.
ترک دست؛ چه زمانی باید جدیتر مراقبت کنیم؟
وقتی خشکی پوست ادامه پیدا میکند، ممکن است ترکهای سطحی ایجاد شوند. این ترکها معمولاً ابتدا در قسمتهایی مانند:
بند انگشتان
اطراف ناخن
نوک انگشتان
پشت دست
دیده میشوند.
در این مرحله، هدف اصلی نباید لایهبرداری باشد؛ بلکه باید از دست رفتن رطوبت را کاهش داد و فرصت ترمیم به پوست داد.
روتین مناسب برای دست ترکخورده
صبح:
کرم مرطوبکننده
بعد از شستوشو:
تجدید کرم
شب:
محصول غلیظتر روی قسمتهای ترکخورده
هنگام کار با مواد شوینده:
استفاده از دستکش مناسب
اگر ترکها عمیق، دردناک، خونریزیدهنده یا همراه با التهاب قابلتوجه هستند، ممکن است مشکل فقط خشکی ساده نباشد.
اگزمای دست؛ هر ترک و قرمزی را خشکی ساده ندانید
گاهی فرد ماهها برای خشکی دست کرم استفاده میکند اما مشکل برطرف نمیشود. در چنین شرایطی باید احتمال اگزمای دست (Hand Eczema) نیز در نظر گرفته شود.
اگزمای دست میتواند با علائمی مانند:
خشکی شدید
قرمزی
خارش
پوستهپوسته شدن
ترک
درد
تاولهای کوچک
همراه باشد.
تماس مکرر با آب، شویندهها و مواد تحریککننده میتواند در برخی افراد باعث ایجاد یا تشدید اگزمای دست شود.
چه زمانی بهتر است به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر:
ترکها عمیق و دردناک هستند،
پوست خونریزی میکند،
التهاب شدید وجود دارد،
تاول ایجاد شده،
مشکل مرتب برمیگردد،
یا با مراقبت مناسب بهتر نمیشود،
بهتر است علت توسط پزشک یا متخصص پوست بررسی شود.
ترک پاشنه پا؛ چرا ایجاد میشود؟
ترک پاشنه معمولاً زمانی ایجاد میشود که پوست اطراف پاشنه خشک و ضخیم شده و انعطافپذیری خود را از دست میدهد. فشار وزن بدن هنگام ایستادن و راه رفتن نیز میتواند باعث باز شدن پوست خشک و ایجاد ترک شود.
برای جلوگیری از ایجاد ترک، بهتر است مراقبت از پاشنه را پیش از شدید شدن خشکی شروع کنید. در این زمینه میتوانید راهنمای روشهای پیشگیری از ترک پا را مطالعه کنید.
روتین مناسب برای ترک پاشنه
مرحله اول: شستوشوی ملایم
پاها را با آب ولرم بشویید و از آب بسیار داغ استفاده نکنید.
مرحله دوم: خشک کردن
پا را بهآرامی خشک کنید و بهخصوص بین انگشتان را کاملاً خشک نگه دارید.
مرحله سوم: مرطوبکننده
روی پاشنه و قسمتهای خشک از یک کرم غلیظ استفاده کنید.
برای پاشنههای بسیار خشک و ضخیم، محصولاتی حاوی اوره میتوانند انتخاب مناسبی باشند. ترکیباتی مانند اسید سالیسیلیک و آلفاهیدروکسیاسیدها نیز در برخی محصولات مخصوص ترک پا استفاده میشوند.
مرحله چهارم: مراقبت شبانه
در صورت خشکی شدید، میتوان شبها از پترولاتوم استفاده کرد و سپس جوراب نخی پوشید تا رطوبت برای مدت بیشتری روی پوست باقی بماند.
آیا برای ترک پا باید سنگ پا بزنیم؟
این یکی از پرسشهای رایج درباره مراقبت از پاشنه است.
اگرچه ممکن است برداشتن پوست ضخیم با ابزارهای زبر در کوتاهمدت احساس نرمی ایجاد کند، اما استفاده بیش از حد از سنگ پا یا لیف زبر میتواند پوست را تحریک کند.
برای پوست خشک، اولویت باید با مرطوبسازی و نرم کردن پوست باشد.
بهخصوص اگر پاشنه ترکخورده، دردناک یا ملتهب است، نباید با فشار زیاد پوست را بسابید. Mayo Clinic نیز در مراقبت از پوست خشک، پرهیز از ابزارهای زبر را توصیه میکند.
زبری و ضخیم شدن پوست پا
پوست کف پا بهطور طبیعی ضخیمتر از بسیاری از قسمتهای بدن است؛ اما فشار و اصطکاک مداوم میتواند باعث افزایش ضخامت و زبری آن شود.
عوامل مؤثر میتوانند شامل:
ایستادن طولانی
راه رفتن زیاد
کفش نامناسب
اصطکاک مداوم
خشکی پوست
استفاده مداوم از کفشهای باز
باشند.
برای پوست زبر پا چه کنیم؟
اولین قدم، کاهش عامل ایجادکننده است.
اگر کفش باعث اصطکاک میشود، تعویض کفش یا استفاده از پوشش مناسب میتواند از تشدید مشکل جلوگیری کند.
سپس میتوان از مرطوبکننده منظم استفاده کرد.
برای پوست بسیار ضخیم، کرمهای مخصوص پا که حاوی اوره هستند میتوانند به نرم شدن پوست کمک کنند.
اگر ترک پاشنه ایجاد شده است، بهتر است علاوه بر مراقبت روزانه، روشهای تخصصیتر درمان را نیز بشناسید. برای آشنایی با روشهای مؤثر، میتوانید راهنمای درمان ترک پا را مطالعه کنید.
تیرگی و لک روی پوست دست
تیرگی دست میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و نمیتوان همه موارد را به خشکی پوست نسبت داد.
یکی از عوامل مهم، قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور خورشید است.
پشت دستها معمولاً در معرض نور قرار دارد و در طول زمان ممکن است دچار تغییرات رنگدانهای و نشانههای پیری ناشی از نور شود.
مهمترین اقدام برای جلوگیری از تشدید تیرگی
محافظت در برابر نور خورشید.
استفاده از ضدآفتاب وسیعالطیف با SPF 30 یا بالاتر روی قسمتهای در معرض نور، در کنار تمدید آن پس از شستوشو یا تعریق، میتواند بخشی از برنامه محافظت از پوست دست باشد.
اگر تیرگی جدید، شدید یا غیرمعمول است یا فقط در یک قسمت مشخص ایجاد شده، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
مراقبت از اطراف ناخن و کوتیکول
پوست اطراف ناخن بسیار ظریف است و خشکی آن میتواند باعث ایجاد:
پوستههای کوچک
ترک
زخمهای سطحی
درد اطراف ناخن
شود.
یکی از سادهترین روشهای مراقبت، استفاده منظم از مرطوبکننده روی پوست اطراف ناخن است.
اگر کوتیکول خشک است، آن را با دست نکنید؛ زیرا این کار میتواند پوست را زخمی و احتمال التهاب یا عفونت را بیشتر کند.
دستهای خشک در اثر استفاده از ضدعفونیکننده
محلولهای ضدعفونیکننده دست، بهخصوص محصولات حاوی الکل، میتوانند در برخی افراد باعث خشکی شوند.
اما اگر استفاده از ضدعفونیکننده برای شرایط خاص ضروری است، نباید برای جلوگیری از خشکی آن را حذف کرد.
راهکار بهتر:
ضدعفونی کردن دست ← اجازه دهید محصول کاملاً خشک شود ← در صورت نیاز استفاده از مرطوبکننده
اگر امکان شستوشوی صحیح دست با آب و صابون وجود دارد، شستوشوی دست همچنان یکی از روشهای اصلی رعایت بهداشت دست محسوب میشود.
اشتباهات رایج در مراقبت از پوست دست و پا
بسیاری از مشکلات پوستی نه به دلیل کمبود محصولات، بلکه به دلیل روش نادرست استفاده از آنها ایجاد یا تشدید میشوند.
فقط زمانی کرم زدن که پوست خیلی خشک شده است
مرطوبکننده بهتر است بخشی از روتین روزانه مراقبت از پوست باشد، نه محصولی که فقط هنگام ترک خوردن یا خشکی شدید استفاده شود. استفاده منظم از مرطوبکننده میتواند به حفظ رطوبت و جلوگیری از تشدید خشکی کمک کند.
استفاده از آب داغ
آب داغ میتواند چربیهای طبیعی پوست را کاهش داده و خشکی آن را تشدید کند.
راه بهتر: برای شستوشوی دستها و پاها از آب ولرم استفاده کنید و از تماس طولانیمدت پوست با آب بسیار گرم خودداری کنید.
استفاده بیش از حد از اسکراب و سنگ پا
برای پوست خشک و ترکخورده، سایش شدید میتواند باعث تحریک بیشتر پوست شود. استفاده مکرر از اسکراب یا سنگ پا لزوماً به معنای نرمتر شدن پوست نیست و ممکن است به سد دفاعی آن آسیب برساند.
راه بهتر: ابتدا با استفاده منظم از مرطوبکننده، پوست را نرم و مرطوب کنید و از سایش شدید نواحی خشک و ترکخورده خودداری کنید.
فراموش کردن پشت دستها هنگام استفاده از ضدآفتاب
صورت تنها قسمتی از بدن نیست که در معرض نور خورشید قرار میگیرد. پشت دستها نیز در طول روز در معرض اشعه فرابنفش هستند و بهتر است هنگام استفاده از ضدآفتاب، این ناحیه نیز پوشش داده شود.
استفاده از یک محصول برای تمام قسمتهای بدن
نیاز پوست در قسمتهای مختلف بدن یکسان نیست. برای مثال، پوست پاشنه پا معمولاً ضخیمتر و مستعد خشکی و ترک است و ممکن است به محصولی غلیظتر و محافظتر نیاز داشته باشد، در حالی که پوست پشت دست ممکن است با یک کرم سبکتر بهخوبی مراقبت شود.
چگونه محصولات مراقبت از پوست دست و پا را انتخاب کنیم؟
به جای اینکه فقط به تبلیغات محصول توجه کنید، بهتر است ابتدا مشکل پوست خود را مشخص کنید.
| مشکل | ویژگی محصول مناسب |
|---|---|
| خشکی خفیف دست | مرطوبکننده با بافت سبک |
| خشکی متوسط | کرم غلیظتر |
| خشکی شدید | کرم یا پماد حاوی ترکیبات محافظ |
| پاشنه خشک | کرم غلیظ و نرمکننده |
| پاشنه ضخیم و زبر | محصول مخصوص پا، در صورت نیاز حاوی اوره |
| پوست در معرض آفتاب | ضدآفتاب وسیعالطیف SPF 30+ |
| خشکی اطراف ناخن | مرطوبکننده یا محصول نرمکننده |
محصولات مَس در روتین مراقبت از دست و پا
در کنار اصول مراقبتی، میتوان از محصولات متناسب با نیاز پوست استفاده کرد.
کرم دست و صورت مَس
برای استفاده روزانه روی دستها، بهخصوص بعد از شستوشو، میتوان از کرم دست و صورت مَس استفاده کرد. این محصول با داشتن ترکیباتی مانند گلیسیرین و لانولین میتواند به حفظ رطوبت و نرمتر شدن پوست کمک کند.
وازلین ویتامینه مَس
برای قسمتهایی که به مراقبت محافظتی بیشتری نیاز دارند، مانند پوست بسیار خشک دست یا پاشنه پا، وازلین ویتامینه مَس میتواند بهعنوان محصولی غلیظتر در روتین مراقبتی، بهخصوص در طول شب، مورد استفاده قرار گیرد.
کرم ویتامینه ناژو
کرم ویتامینه ناژو حاوی ویتامینهای A و E است و میتواند در روتین مراقبت از پوست بهعنوان محصولی نرمکننده و کمککننده به حفظ لطافت پوست مورد استفاده قرار گیرد.
کرم ترک پا مَس
برای پوست خشک، زبر و ترکخورده کف پا و پاشنه، کرم ترک پا مَس میتواند گزینه مناسبی برای مراقبت روزانه باشد. این محصول برای نواحیای که بیشتر مستعد خشکی و ترک هستند طراحی شده و استفاده منظم از آن میتواند به نرمتر شدن پوست و بهبود ظاهر پاشنههای خشک کمک کند.
یک نکته مهم درباره انتخاب محصول
هیچ محصولی بهتنهایی نمیتواند جایگزین روتین صحیح شود.
اگر پوست مرتب با شوینده قوی، آب داغ یا مواد شیمیایی در تماس باشد، صرفاً استفاده از کرم نمیتواند تمام این عوامل آسیبزا را خنثی کند.
مراقبت مؤثر یعنی: کاهش آسیب + شستوشوی صحیح + مرطوبسازی + محافظت از پوست.
چه زمانی خشکی پوست نیاز به بررسی پزشک دارد؟
خشکی معمولی پوست اغلب با اصلاح عادات و استفاده منظم از مرطوبکننده بهتر میشود. اما اگر مشکل شدید، مداوم یا غیرعادی باشد، بهتر است فقط به محصولات مراقبتی اکتفا نکنید.
در موارد زیر مراجعه به پزشک یا متخصص پوست اهمیت بیشتری دارد:
ترکهای عمیق یا خونریزیدهنده
درد شدید
قرمزی و التهاب قابلتوجه
خارش شدید و مداوم
ایجاد تاول
ترشح یا علائم عفونت
برگشت مکرر مشکل
بهبود نیافتن پوست با مراقبت مناسب
برای مثال، اگزمای دست میتواند ظاهری شبیه خشکی شدید داشته باشد اما به درمان متفاوتی نیاز داشته باشد.
جمعبندی؛ مراقبت از دست و پا یک عادت روزانه است
داشتن پوست نرم و سالم دست و پا به استفاده از تعداد زیادی محصول نیاز ندارد. مهمتر از همه، تداوم و انتخاب صحیح روش مراقبت است.
شستوشوی ملایم، استفاده از مرطوبکننده پس از شستوشو، محافظت در برابر مواد شوینده و سرما، استفاده از ضدآفتاب روی دستها و رسیدگی زودهنگام به خشکی پاشنه میتوانند از بسیاری از مشکلات رایج جلوگیری کنند.
در پوست خشک، همیشه پیشگیری بهتر از درمان ترکهای عمیق است. به همین دلیل، منتظر نمانید تا پوست دست یا پاشنه ترک بخورد و بعد مراقبت را شروع کنید.
اگر با وجود مراقبت صحیح، خشکی، قرمزی، خارش، ترک یا التهاب ادامه پیدا کرد، بهتر است علت اصلی مشکل بررسی شود؛ زیرا گاهی چیزی که شبیه خشکی ساده به نظر میرسد، میتواند ناشی از اگزما یا یک بیماری پوستی دیگر باشد.
